Orson Welles (właśc. George Orson Welles, ur. 6 maja 1915 w Kenosha, USA, zm. 10 października 1985 w Los Angeles, USA) był amerykańskim aktorem, reżyserem, scenarzystą i producentem filmowym.
Welles zasłynął m.in. słuchowiskiem „Wojna światów” (1938) oraz filmem „Obywatel Kane” (1941), zaliczanym do najwybitniejszych dzieł światowej kinematografii. Był też twórcą widowisk teatralnych i filmów takich jak „Cezar”, „Wspaniałość Ambersonów”, „Dotyk zła”, czy adaptacji sztuk Szekspira.
Laureat wielu prestiżowych nagród, m.in. Oscara za scenariusz do „Obywatela Kane” oraz Honorowego Oscara za całokształt twórczości. Aktywny artystycznie w latach 1931–1985, uznawany jest za jednego z najwybitniejszych aktorów klasycznego Hollywood.
| Imię i nazwisko | George Orson Welles |
| Pseudonim | Orson Welles |
| Zawód | aktor, reżyser, scenarzysta, producent filmowy |
| Znak zodiaku | Byk |
| Data urodzenia | 6 maja 1915 |
| Miejsce urodzenia | Kenosha, USA |
| Data śmierci | 10 października 1985 |
| Miejsce śmierci | Los Angeles, USA |
Pseudonim
Orson Welles był pseudonimem artystycznym, którym posługiwał się George Orson Welles. Pod tym imieniem zasłynął na całym świecie jako wybitny twórca filmowy, aktor i reżyser. Nazwa ta widnieje we wszystkich najważniejszych produkcjach, z którymi był związany.
Pod pseudonimem Orson Welles zrealizował swoje najważniejsze dokonania artystyczne zarówno na scenie Broadwayu, w radiu, jak i w kinie amerykańskim i europejskim.
Zawód
Orson Welles był amerykańskim aktorem, reżyserem, scenarzystą oraz producentem filmowym. Jego działalność obejmowała zarówno sztuki teatralne, słuchowiska radiowe, jak i najważniejsze filmy w historii kina.
Welles należał do grona najwybitniejszych aktorów klasycznego Hollywood, a jego praca za kamerą oraz na scenie była wielokrotnie nagradzana międzynarodowymi laurami oraz wyróżnieniami w świecie filmu.
Obywatelstwo
Welles był obywatelem Stanów Zjednoczonych. Jego działalność artystyczna zarówno na rynku amerykańskim, jak i europejskim przyczyniła się do uznania go za jednego z czołowych przedstawicieli amerykańskiej kinematografii i sztuki XX wieku.
Znak zodiaku
Orson Welles urodził się pod znakiem Byka. Osoby spod tego znaku często charakteryzują się determinacją i uporem, co w przypadku Wellesa przejawiało się w jego nieszablonowej i konsekwentnej twórczości.
Data i miejsce urodzenia
Orson Welles przyszedł na świat 6 maja 1915 roku w Kenosha, Wisconsin, USA. Amerykański stan Wisconsin był miejscem jego wczesnych lat, zanim rozpoczął ogólnokrajową i później międzynarodową karierę artystyczną.
Kariera
Kariera Orsona Wellesa rozpoczęła się na początku lat 30. XX wieku, obejmując teatr, radio i film. Zyskał rozgłos dzięki nowatorskim inscenizacjom szekspirowskim i słynnemu słuchowisku radiowemu „Wojna światów”, które w 1938 roku wywołało masową panikę słuchaczy.
W 1941 roku stworzył „Obywatela Kane’a” – film powszechnie uznawany za jedno z największych osiągnięć w dziejach kina. Był nie tylko reżyserem, ale i autorem scenariusza oraz odtwórcą roli głównej. Kolejne filmy, takie jak „Wspaniałość Ambersonów”, „Dama z Szanghaju”, „Dotyk zła” oraz adaptacje dzieł Szekspira, ugruntowały jego pozycję wizjonera kina.
Ponadto Welles był doceniony za rolę Harry’ego Lime’a w „Trzecim człowieku” (1949) oraz działalność dubbingową i narratorską, w tym udział w produkcjach muzycznych oraz animowanych. Był aktywny przez ponad pięć dekad, do 1985 roku.
Najważniejsze dokonania
Do najważniejszych osiągnięć Orsona Wellesa należy broadwayowska adaptacja „Juliusza Cezara” (1937), przełomowe słuchowisko radiowe „Wojna światów” (1938) oraz kultowy film „Obywatel Kane” (1941). Welles odpowiadał w nim za reżyserię, scenariusz oraz główną rolę aktorską.
Kolejne znaczące dzieła obejmują filmy: „Wspaniałość Ambersonów” (1942), „Dotyk zła” (1958), „Makbet”, „Otello”, „Falstaff” oraz ekranizację „Procesu” (1962). Zrealizował także narracje i role głosowe, m.in. w utworach zespołu Manowar oraz w animacji „The Transformers: The Movie”.
Najważniejsze role aktorskie
Wśród najgłośniejszych kreacji Orsona Wellesa znajdują się postacie takie jak Charles Foster Kane w „Obywatelu Kane” (1941), Hank Quinlan w „Dotyku zła” (1958) oraz Harry Lime w „Trzecim człowieku” (1949). Rola Kane’a przeszła do historii kina jako jedna z najsłynniejszych postaci filmowych.
Nagrody i wyróżnienia
Orson Welles został uhonorowany Oscarem za najlepszy scenariusz oryginalny do „Obywatela Kane’a” (1942). Zdobył także wiele nagród honorowych i wyróżnień za całokształt twórczości, w tym nagrodę specjalną na MFF w Cannes (1966), Złotego Lwa w Wenecji (1970), Oscar honorowy (1971) i nagrodę AFI (1975).
Amerykański Instytut Filmowy umieścił go również na 16. miejscu listy najwybitniejszych aktorów Hollywood, a na jego cześć został nazwany rodzaj pająków Orsonwelles.
Małżeństwa i rodzina
Orson Welles był trzykrotnie żonaty: z Virginią Nicolson (1934–1940), z którą miał dwoje dzieci, z Ritą Hayworth (1943–1947), z którą miał córkę Rebeccę oraz z Paolą Mori (1955–1985) – córka Beatrice.
Data i miejsce śmierci
Orson Welles zmarł 10 października 1985 roku w Los Angeles, w stanie Kalifornia, USA. Jego śmierć oznaczała koniec epoki jednego z największych wizjonerów kina światowego.
Ostatnią pracą artystyczną Wellesa była rola głosowa Unicrona w filmie animowanym „The Transformers: The Movie”, który miał premierę po jego śmierci.
Dziedzictwo
Orson Welles uznawany jest za jednego z najwybitniejszych aktorów i reżyserów XX wieku. Jego twórczość miała ogromny wpływ na rozwój sztuki filmowej, a liczne nagrody i wyróżnienia potwierdziły wagę jego dorobku.
Na jego cześć został nazwany rodzaj pająków Orsonwelles, co świadczy o nieprzemijającym wpływie jego postaci na różne dziedziny kultury.
Owen Wilson
Ozzy Osbourne
Pamela Anderson
Patricia Kazadi
Patrick Swayze
